Bireysel Emeklilik Sistemi’nden (BES) emekli olmaya hak kazanan kişi sayısı 500 bine yaklaştı. BES’te 10 yıl ve 56 yaş şartını tamamlayan katılımcılar için yeni dönem başlarken, “sistemden çıkmalı mı, birikimi fonda tutmalı mı, düzenli gelir mi yoksa konut yatırımı mı?” gibi sorular dikkat çekiyor. Uzmanlara göre doğru karar; devlet katkısı, fon getirisi, vergi avantajı, likidite ve yatırım risklerinin birlikte değerlendirilmesine bağlı.
Bireysel Emeklilik Sistemi’nde (BES) devlet katkısı uygulamasının 15’inci yılına girilmesiyle birlikte emeklilik hakkı kazananların sayısı da hızla artıyor. Şimdiye kadar 500 bini aşkın sözleşme sistemden emeklilik hakkı kazandı. Sistemde 10 yılını dolduran ve 56 yaşını tamamlayan katılımcılar için artık birikimin nasıl değerlendirileceği kritik bir finansal karar haline geliyor. Çünkü BES’te emeklilik hakkının kazanılması, sistemden çıkılması gerektiği anlamına gelmiyor. Katılımcılar, birikimlerini sistemde tutarak fon getirilerinden yararlanmaya devam edebiliyor, katkı payı ödemeyi sürdürerek devlet katkısından faydalanabiliyor veya birikimlerini programlı ödeme yoluyla düzenli gelire dönüştürebiliyor.
Emeklilik hakkı kazandım, şimdi ne yapmalıyım?
BES ile ilgili yaptığı araştırmalar ve yazılarla dikkat çeken Ekonomist Zeynep Candan Aktaş da, BES’te emeklilik hakkı kazananların önünde temelde üç seçenek bulunduğuna dikkat çekiyor. Aktaş’a göre bunlar, birikimi sistemde tutarak büyütmeye devam etmek, programlı ödeme yoluyla düzenli gelir elde etmek veya sistemden ayrılarak birikimi başka bir yatırım aracında değerlendirmek.
Yatırımların her birinin kendi içinde riskleri olduğuna da dikkat çeken Aktaş, “Sistemden maaş almak tercih edildiğinde birikimler piyasalarda değerlenmeye devam edeceği için piyasa riski taşımaya devam eder. Kiraya vermek için konut yatırımı yapmak, kötü kiracı, kira gelirinden alınan vergi kiraların baskılanması emlak değerinde kayıp vb nedenlerle risk içerebilir. Bunların avantaj-dezavantajlarının iyi değerlendirilmesi gerekir” yorumunu yapıyor.
Birikimlerin ne yapılacağı riskleri ile birlikte değerlendirilmeli
Zeynep Candan Aktaş’a göre BES’te emeklilik, birikimin sonlandırıldığı değil, yeni bir finansal planın başladığı dönem olarak öne çıkıyor. Bu dönemde alınacak kararın; devlet katkısı avantajı, fon getirisi, düzenli gelir ihtiyacı, konut hedefi, vergi ve kesintiler ile yatırım riskleri birlikte değerlendirilerek verilmesi gerekiyor
Emeklilikten önce son viraj
BES’te emeklilik hakkına yaklaşanlar açısından devlet katkısından maksimum düzeyde yararlanmak da önemli bir planlama başlığı olarak öne çıkıyor. Emeklilik hakkının kazanılacağı yılda devlet katkısı üst limitinden yararlanabilecek tutarın sisteme yatırılması, katılımcının elde edeceği devlet katkısını artırabiliyor. Emeklilik tarihi yılın ikinci yarısına denk gelenlerin ise yılsonu ve takip eden yılın devlet katkısı limitlerini birlikte değerlendirmesi mümkün olabiliyor. Aktaş, bu konuda da şu değerlendirmeyi yapıyor: “Bu nedenle emeklilik kararının yalnızca “ne zaman çıkmalıyım?” sorusuyla değil, “hangi tarihte hangi katkı avantajını elde edebilirim?” sorusuyla birlikte ele alınması gerekiyor.”
Birikim toplu para mı, düzenli gelir mi?
Emeklilik hakkını kazananların önündeki temel seçeneklerden biri de birikimi toplu olarak almak yerine programlı ödeme yoluyla düzenli gelir elde etmek. Sistemde kalmaya devam edilmesi halinde birikimler fonlarda değerlenmeyi sürdürüyor. Programlı ödeme tercih edildiğinde ise fon getirisi devam ederken her ay birikimden ödeme yapılması nedeniyle zaman içinde toplam birikim azalıyor. Bu nedenle emeklilik gelir planı oluşturmak isteyenlerin ödeme tutarı, süre ve fon performansını birlikte değerlendirmesi gerekiyor.
Konut yatırımı cazip ama risksiz değil!
BES birikimini konut alımında kullanmak isteyenler için de karar yalnızca gayrimenkulün değer artışı üzerinden verilmemeli. Özellikle kendi konutu bulunmayanlar açısından barınma ihtiyacının karşılanması önemli bir avantaj yaratırken, yatırım amacıyla konut alıp kira geliri elde etmek isteyenlerin de kiracı riski, vergi, kira artışları ve gayrimenkul değerindeki olası kayıpları hesaba katması gerekiyor. Dolayısıyla “BES’te kalıp maaş almak mı, konut alıp kira geliri elde etmek mi?” sorusunun yanıtı, kişinin finansal ihtiyaçları ve risk profiline göre değişiyor.
Çıkmadan önce fon dağılımını gözden geçirin
Öte yandan Ekonomist Zeynep Candan Aktaş, emeklilik talebinin şirkete iletilmesinden ödeme tarihine kadar geçen sürede piyasalarda yaşanabilecek dalgalanmaların da dikkate alınması gereken bir başka konu olduğuna vurgu yapıyor ve ekliyor: “Bu nedenle emeklilik talebinden önce fon dağılımının gözden geçirilmesi, daha düşük oynaklığa sahip para piyasası, temkinli değişken veya kısa vadeli borçlanma araçları fonlarının değerlendirilmesi, piyasa dalgalanmalarından kaynaklanabilecek riski azaltabilir.”
Unutulan sözleşmeler yeni fırsat yaratabilir
Geçmişte açılmış ancak uzun süredir takip edilmeyen BES sözleşmeleri de emeklilik planlamasında önemli bir fırsat sunuyor. Katılımcıların BES Mobil üzerinden sözleşmelerini kontrol ederek yürürlükte olan sözleşmelerini yeniden değerlendirmesi, 10 yıl ve 56 yaş şartlarının tamamlanıp tamamlanmadığını kontrol etmesi önem taşıyor.
BES ve OKS birlikteyse fırsat artıyor
Öte yandan eğer hem gönüllü BES’te hem de OKS sözleşmeniz varsa ve her ikisinde de emeklilik hakkı kazanmışsanız, her yıl için OKS’den ve gönüllü BES’ten ayrı ayrı en üst sınırdan devlet katkısı alma hakkınız var. OKS’de ek katkı payı sadece ‘askıda’ olan sözleşmelere yatırılabiliyor. Bu nedenle işyeri değiştirdiğinizde eski firmanız bünyesinde kalan ve ‘Askıda’ haline dönüşen sözleşmelerinizi kapatmayarak bunlara emeklilik tarihinizde ek katkı payı yatırabilir ve en üst seviyede devlet katkısından faydalanabilirsiniz. Devlet katkısından en üst seviyede faydalanmak için ‘Askıda’ sözleşmeniz yok ise bu kez maaşınızın tamamının sisteme katkı payı olarak yatırılmasını talep edebilirsiniz. Ama bu talebinizi en az bir yıl öncesinden şirkete veya işverene iletmeniz gerekiyor
Karar vermeden önce üç soruya dikkat!
BES’te emeklilik hakkı kazananların karar vermeden önce şu üç soruya yanıt vermesi gerekiyor:
1. Birikime hemen ihtiyacım var mı?
İhtiyaç yoksa sistemde kalmak ve birikimin fonlarda büyümesini sürdürmek değerlendirilebilir.
2. Düzenli gelire mi, toplu paraya mı ihtiyacım var?
Programlı ödeme, uzun vadeli gelir planı oluşturabilirken toplu çıkış farklı yatırım seçeneklerine yönelme imkânı sunuyor.
3. Alternatif yatırımım BES’ten daha avantajlı mı?
Konut, mevduat, yatırım fonları veya diğer yatırım araçlarının getirileri kadar vergi, kesinti, likidite ve risk unsurları da karşılaştırılmalı.
